Δύο αναγνώσεις: «Η κατάλυση του χρόνου» και «Ο Δρομάνθρωπος»

Το καλοκαίρι χαρίζει κάτι περισσότερο από ξεκούραση. Χαρίζει χρόνο. Και ο χρόνος που αφιερώνεται στην ανάγνωση είναι ίσως μία από τις πιο ουσιαστικές μορφές ελευθερίας.

 

Από τις αναγνωστικές τέρψεις του προηγούμενου διαστήματος ξεχώρισαν δύο βιβλία πολύ διαφορετικά μεταξύ τους, που όμως συναντιούνται σε κάτι ουσιαστικό: αφήνουν χώρο στον αναγνώστη να συνομιλήσει με τον εαυτό του.

Το «Η κατάλυση του χρόνου» του Μιχάλη Αλμπάτη (εκδ. Νήσος) ακολούθησε για μένα το εξαιρετικό «Οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους», το βιβλίο μέσα από το οποίο γνώρισα τον συγγραφέα και για το οποίο είχα γράψει πέρυσι το καλοκαίρι στην Εφημερίδα Ροδιακή.

 

Παρότι μπορεί κανείς εξαρχής να διακρίνει έναν κοινό παρονομαστή στην εφηβεία του κεντρικού ήρωα, πρόκειται για ένα εντελώς διαφορετικό βιβλίο. Η αφήγηση, οι θεματικές και ο τρόπος με τον οποίο αναπτύσσονται φανερώνουν μια ανοιχτή συγγραφική παλέτα, που δεν εγκλωβίζεται στην επιτυχία μιας προηγούμενης διαδρομής.

 

Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα ερώτημα: είναι τα βιβλία καταφύγιο, καταφυγή ή, τελικά, φυλακή του νου;

 

Η τόλμη, εξάλλου, με την οποία ο Αλμπάτης προσεγγίζει την εξουσία του χρόνου και ο προβληματισμός που αναδύεται μέσα από τις σελίδες του είναι από τα στοιχεία που ξεχώρισα περισσότερο. Ορισμένες του παράγραφοι είναι απλώς κομψοτέχνημα.

Η δεύτερη πρόταση είναι ο «Δρομάνθρωπος» του Νίκου Καραβασίλη (εκδ. Γκοβόστη), μια νουβέλα που αποτελεί την πρώτη συγγραφική του εμφάνιση. Η ιστορία του Μορέγια, του Λούκα και του Φερνάντο εξελίσσεται με μια αξιοσημείωτη αφηγηματική ωριμότητα.

 

Είναι από εκείνες τις πρώτες εμφανίσεις που δεν κουβαλούν τις συνήθεις «παιδικές ασθένειες». Οι λέξεις βρίσκονται όλες στη σωστή τους θέση, υπηρετώντας την ιστορία και όχι την επίδειξη. Παράλληλα, ένας διακριτικός αλλά ουσιαστικός φιλοσοφικός στοχασμός διατρέχει το κείμενο, αναδεικνύοντας την ανάγκη αποδοχής της πολυπλοκότητας και του παραλόγου της ζωής, αλλά και την αξία της υπέρβασης στερεοτύπων που συχνά περιορίζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τους ανθρώπους και τις καταστάσεις.

 

Αξίζει να τα αναζητήσει κανείς. Όχι μόνο στην ελευθερία του χρόνου που χαρίζει το καλοκαίρι, αλλά κυρίως στην ελευθερία του χρόνου που γεννά η προσωπική ανάγκη για ανάγνωση, σκέψη και ουσιαστική συνάντηση με τη λογοτεχνία.

Κοχύλι στο Πεντάγραμμο 4 | Η παράσταση

Κάθε χρόνο, όταν ολοκληρώνεται μια παράσταση του «Κοχυλιού στο Πεντάγραμμο», γεννιέται το ίδιο ερώτημα: τι είναι τελικά αυτό που γιορτάζουμε;

Η εύκολη απάντηση θα ήταν πως γιορτάζουμε τη μουσική, τα τραγούδια, τη συνάντηση των ανθρώπων. Όμως υπάρχει και μια βαθύτερη.

Γιορτάζουμε τη δυνατότητα του γνωστού να γίνει ξανά άγνωστο.

Γι' αυτό και, για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, δεν επιλέξαμε να παρουσιάσουμε απλώς αγαπημένα τραγούδια. Επιχειρήσαμε να συνομιλήσουμε μαζί τους. Να τα αφήσουμε να συναντήσουν νέα κείμενα, νέες αφηγήσεις, νέες σκηνικές διαδρομές. Να δοκιμάσουμε αν ένα τραγούδι που όλοι γνωρίζουμε μπορεί να γεννήσει μια καινούργια σκέψη.

Η παράσταση κινήθηκε ανάμεσα στη μνήμη και στο παρόν, ανάμεσα στο τραγούδι και στον λόγο, ανάμεσα στο προσωπικό βίωμα και στη συλλογική εμπειρία. Κάθε σκηνική γέφυρα έγινε μια απόπειρα να συνδεθούν όχι μόνο δύο τραγούδια, αλλά δύο τρόποι θέασης του κόσμου.

Αυτό είναι, ίσως, το πιο ουσιαστικό κέρδος μιας τέτοιας δημιουργικής διαδικασίας. Δεν αλλάζει τα έργα που αγαπήσαμε. Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο επιστρέφουμε σε αυτά. Και, επιστρέφοντας διαφορετικοί, ανακαλύπτουμε μέσα τους πράγματα που δεν είχαμε προσέξει ποτέ.

Η παράσταση παρουσιάστηκε στις 7 και 8 Μαρτίου στη «Ρωγμή του Χρόνου», στην Παλιά Πόλη της Ρόδου, από το Εργαστήριο Δημιουργικής Ανάγνωσης και Γραφής «Το Κοχύλι». Όσοι βρέθηκαν εκεί έγιναν μέρος μιας εμπειρίας όπου δημιουργοί και κοινό δεν χωρίζονταν από τη σκηνή· ενώθηκαν μέσα στο ίδιο τραγούδι, στην ίδια σιωπή, στην ίδια συγκίνηση.

Σήμερα, η παράσταση αποκτά μια δεύτερη ζωή μέσα από το βίντεο που δημοσιεύουμε.

Όχι ως υποκατάστατο της ζωντανής εμπειρίας — αυτή παραμένει ανεπανάληπτη — αλλά ως μια ακόμη πρόσκληση σε διάλογο.

Γιατί η τέχνη ολοκληρώνεται μόνο όταν κάποιος άλλος την ακούσει, τη διαβάσει, τη σκεφτεί και την κάνει, έστω για λίγο, δική του.

Καλή θέαση και καλή ακρόαση.

Παιδεία: το μόνο αντίδοτο

Πώς ονομάζεται εκείνο το φαινόμενο κατά το οποίο αμέτρητοι άνθρωποι, σε ολόκληρο τον κόσμο, σπεύδουν να απαξιώσουν ένα κινηματογραφικό έργο προτού καν το παρακολουθήσουν; Και πώς ονομάζεται το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς εκφέρουν βέβαιη γνώμη χωρίς να έχουν διαβάσει το λογοτεχνικό έργο πάνω στο οποίο αυτό βασίζεται;

Η αφορμή είναι η έντονη συζήτηση γύρω από την επικείμενη κινηματογραφική «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν. Η αφορμή, όμως, είναι δευτερεύουσα. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι η ευκολία με την οποία η εποχή μας μετατρέπει την προκατάληψη σε άποψη και την άγνοια ή την ημιμάθεια σε βεβαιότητα. Η δημόσια κρίση προηγείται της εμπειρίας· η ετυμηγορία εκδίδεται πριν ακόμη εμφανιστούν τα τεκμήρια.

Ο Μίλαν Κούντερα πιθανότατα θα αναγνώριζε σε αυτή τη συμπεριφορά μια μορφή «κιτς»: την ανάγκη να ενταχθούμε στο κυρίαρχο συναίσθημα, να συμμετάσχουμε στην εύκολη καταδίκη ή στον εύκολο ενθουσιασμό, χωρίς τον κόπο της προσωπικής κρίσης. Ο Αριστοτέλης θα μιλούσε μάλλον για έλλειψη φρόνησης, αυτής της αρετής που μας διδάσκει να κρίνουμε με μέτρο, γνώση και περίσκεψη. Ένας στωικός, αρχαίος ή σύγχρονος, θα το θεωρούσε ίσως μία ακόμη εκδήλωση της ανθρώπινης κατάστασης: της διαρκούς μας τάσης να παρασυρόμαστε από το πλήθος και να γνωμοδοτούμε για κάτι χωρίς να το έχουμε κατανοήσει εις βάθος. 

Άλλωστε, όπως προκύπτει από ευρήματα της σύγχρονης γνωσιακής ψυχολογίας και των νευροεπιστημών —χαρακτηριστική είναι η σχετική παρουσίαση του Λέοναρντ Μλόντινοφ στο βιβλίο Κάτω από το κατώφλι— ο ανθρώπινος εγκέφαλος τείνει να αναζητά γνωστικές συντομεύσεις, στερεότυπα και παγιωμένα σχήματα σκέψης αντί για την επίπονη διαδικασία της κριτικής εξέτασης.

Όποια ερμηνεία κι αν προτιμήσουμε, το φαινόμενο είναι υπαρκτό και διαχρονικό. Και γίνεται ακόμη πιο έντονο σε μια εποχή όπου η ταχύτητα της πληροφορίας ξεπερνά την ταχύτητα της σκέψης. Τα μέσα αλλάζουν, οι πλατφόρμες πολλαπλασιάζονται, οι αλγόριθμοι επιταχύνουν την κυκλοφορία των απόψεων και, σε πολλές περιπτώσεις, ενισχύουν ή υποκινούν τη διάδοση της παραπληροφόρησης. Όπως επισημαίνει ο Γιουβάλ Νώε Χαράρι στο βιβλίο Nexus, τα πληροφοριακά δίκτυα δεν διαδίδουν μόνο τη γνώση ή εν γένει την πληροφορία· μπορούν να πολλαπλασιάσουν και το ψεύδος. Τα μέσα, επομένως, αλλάζουν· η ανθρώπινη αδυναμία, όμως, παραμένει η ίδια.

Και οι συνέπειες δεν περιορίζονται στον χώρο της τέχνης. Τον ίδιο μηχανισμό συναντούμε καθημερινά: στον δημόσιο διάλογο, στην πολιτική, στην εκπαίδευση, ακόμη και στις προσωπικές μας σχέσεις. Συχνά κρίνουμε πριν ακούσουμε, απορρίπτουμε πριν κατανοήσουμε και αναπαράγουμε πριν επαληθεύσουμε.

Η απάντηση, επομένως, δεν μπορεί να εξαντλείται στην καλλιέργεια ψηφιακών δεξιοτήτων ούτε στην εξοικείωση με την τεχνητή νοημοσύνη και τις νέες εφαρμογές. Όλα αυτά είναι πολύτιμα εργαλεία. Δεν μπορούν όμως να υποκαταστήσουν την πυξίδα. Και η πυξίδα είναι η παιδεία: η καλλιέργεια της κρίσης, η συνήθεια να ακούμε πριν αποφανθούμε, να διαβάζουμε πριν σχολιάσουμε, να βλέπουμε πριν καταδικάσουμε.

Η παιδεία δεν μας προστατεύει από το λάθος. Μας προστατεύει, όμως, από τη βεβαιότητα και το θράσος του αδαούς. Και αυτό, ίσως, είναι σήμερα η πιο αναγκαία μορφή πνευματικού εμβολιασμού. Η παιδεία δεν εγγυάται ότι θα συμφωνούμε. Εγγυάται όμως ότι θα διαφωνούμε με γνώση και όχι με προκατάληψη.

Νέες ποιήτριες της Ρόδου

Διαθέσιμο είναι πλέον το βίντεο της εκδήλωσης «Νέες ποιήτριες της Ρόδου», μιας συνάντησης αφιερωμένης στη σύγχρονη ποιητική δημιουργία του νησιού, που πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο τον Ιούλιο του 2026.

Τον συντονισμό και την παρουσίαση της εκδήλωσης είχε η Μαίρη Χαραλαμπίδη, ενώ συμμετείχαν οι ποιήτριες Αλίκη Καμπέρη, Τσαμπίκα Χατζηνικόλα, Μαριάννα Νικολάου και Μίκα Ντάκα, οι οποίες διάβασαν ποιήματά τους και μοιράστηκαν σκέψεις γύρω από τη γραφή και τη δημιουργική τους πορεία.

Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το περιοδικό τέχνης και λόγου ΝΗΣΙΔΕΣ, συνεχίζοντας τη σταθερή του προσπάθεια να αναδεικνύει νέες λογοτεχνικές φωνές και να δημιουργεί χώρους διαλόγου για τη σύγχρονη λογοτεχνία στα Δωδεκάνησα.

Θερμές ευχαριστίες απευθύνονται στο Ίδρυμα Σταματίου για τη φιλοξενία της εκδήλωσης.

Το βίντεο υλοποιήθηκε με την εικονοληψία των Ηλία Ευθυμίου και Λευτέρη Γκοτζογιάννη, ενώ τη μουσική και το μοντάζ επιμελήθηκε ο Πάνος Δρακόπουλος.

Η εκδήλωση είχε παρουσιαστεί και από τη «Ροδιακή» με τίτλο «Φωνές που ανθίζουν: Οι νέες ποιήτριες της Ρόδου συστήνονται στο κοινό», επιβεβαιώνοντας το ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη νέα γενιά δημιουργών του τόπου.

📺 Δείτε το βίντεο:

https://www.youtube.com/watch?v=tp0mAm-0olY

Η δημοσίευση αυτή αποτελεί μια ακόμη ψηφιακή καταγραφή της σύγχρονης λογοτεχνικής παραγωγής της Ρόδου και συμβάλλει στη διάδοση του έργου νέων δημιουργών, δίνοντας τη δυνατότητα σε ένα ευρύτερο κοινό να γνωρίσει τις φωνές που διαμορφώνουν το παρόν και το μέλλον της τοπικής ποιητικής σκηνής.

Η επανάσταση που ήδη συντελείται

Εάν κάποιος επιθυμεί να αντιληφθεί τι πραγματικά διακυβεύεται με τη ραγδαία άνοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης, ιδού μία ομιλία που κατορθώνει να σαρώσει αυτό το τεράστιο πεδίο με οξυδέρκεια, πνευματικό βάθος και μία σπάνια νηφαλιότητα.

Κατά τη γνώμη μου, ομιλίες αυτού του επιπέδου θα έπρεπε ήδη να αποτελούν αντικείμενο οργανωμένων Εργαστηρίων Σκέψης από τα χρόνια του Λυκείου.

Δεν διαθέτουμε πλέον την πολυτέλεια της αναμονής.

Το πρώτο ζητούμενο δεν είναι να μάθουν οι μαθητές να χρησιμοποιούν εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης. Είναι να κατανοήσουν –στο μέτρο του δυνατού– τι ακριβώς έχει συμβεί μέσα στην τελευταία δεκαετία και ποιες πρωτόγνωρες δυνάμεις έχουν ήδη τεθεί σε κίνηση.

Το κρίσιμο ερώτημα, βεβαίως, είναι ποιοι θα αναλάβουν αυτό το έργο. Τα περισσότερα επιμορφωτικά προγράμματα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την Τεχνητή Νοημοσύνη εργαλειακά. Η προσέγγιση αυτή είναι ανεπαρκής. Διότι η ΤΝ δεν είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο.

Είναι μία τεχνολογική τομή που διαπερνά την αγορά εργασίας, την οικονομία, την εκπαίδευση, την επιστήμη, την οικολογία, την πολιτική και, τελικά, ολόκληρο τον πολιτισμό μας.

Αυτό που χρειαζόμαστε είναι μία νέα κατανόηση της μεγάλης εικόνας.

Η μικρή εικόνα –η οικογενειακή, η τοπική, ακόμη και η εθνική– δεν αρκεί πλέον. Συχνά, μάλιστα, λειτουργεί παραμορφωτικά, επειδή οι εξελίξεις είναι πλέον πλανητικές και εκτυλίσσονται με ταχύτητες που δεν έχουμε ιστορικό προηγούμενο για να συγκρίνουμε.

Ομιλίες σαν τη συγκεκριμένη δεν προσφέρουν εύκολες απαντήσεις. Κάνουν κάτι σημαντικότερο: διευρύνουν τον ορίζοντα της σκέψης μας και φέρνουν ενώπιόν μας, χωρίς υπεκφυγές, τα μεγάλα ερωτήματα της εποχής.

Και αυτό είναι ένα απ’ τα πρώτα βήματα κάθε πραγματικής παιδείας.

ΤΟ ΚΟΧΥΛΙ – Ποίηση, μουσική και νήματα χρόνου

Αναρτήθηκε στο YouTube ένα απόσπασμα από τη Βραδιά Ποίησης που πραγματοποιήθηκε στις 22 Μαρτίου, στο πλαίσιο της έκθεσης String Art «ΜΟΡΦΕΣ ΣΤΑ ΝΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ» του Γιάννη Ασημίνα, στο Κατάλυμα της Γαλλίας.

Η εκδήλωση έφερε κοντά διαφορετικές ποιητικές φωνές και ευαισθησίες. Συμμετείχαν οι ποιητές και ποιήτριες Σ. Αλάγιαλι-Τσιαλίκ, Μαίρη Χαραλαμπίδη, Μίκα Ντάκα, Γιάννης Παπαδάτος και Πάνος Δρακόπουλος, σε μια βραδιά αφιερωμένη στη δύναμη του λόγου και στη συνάντησή του με τις άλλες τέχνες.

Το βίντεο παρουσιάζει το τραγούδι «Το Κοχύλι», σε ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και μουσική σύνθεση μου. Το ποίημα του μεγάλου Έλληνα δημιουργού εξακολουθεί να μας υπενθυμίζει ότι η αληθινή ποίηση δεν ανήκει σε μια εποχή· ταξιδεύει στον χρόνο, όπως ο ήχος της θάλασσας που παραμένει ζωντανός μέσα σε ένα κοχύλι.

Η παρουσίαση του έργου μέσα στον ιδιαίτερο χώρο της έκθεσης δημιούργησε έναν γόνιμο διάλογο ανάμεσα στις λέξεις, τη μουσική και τις εικαστικές αναζητήσεις που αποτυπώνονται στα «νήματα του χρόνου». Ίσως γιατί όλες οι τέχνες, όταν υπηρετούν με συνέπεια την αναζήτηση του καίριου, συναντώνται τελικά στο ίδιο σημείο: στη μνήμη, στην εμπειρία και στην ανθρώπινη ανάγκη για νόημα.

Μπορείτε να ακούσετε και τα 3 τραγούδια μου 

σε ποίηση Οδ. Ελύτη - στο ομώνυμο ΕP:

https://open.spotify.com/album/0kzf8BCdFM3rtxRoJVPw5t?si=XwRa8xDUSzW5jENqkNJLIg

https://distrokid.com/hyperfollow/panosdrakopoulos/---3-------the-seashell

Το πολλαπλό βιβλίο και η συζήτηση που οφείλουμε να κάνουμε

Δημοσιεύτηκε  αυτήν την Τετάρτη (17/6) στο Alfavita το άρθρο μου, με τίτλο «Το πολλαπλό βιβλίο δεν είναι κατάλογος προϊόντων».

 

Το κείμενο γεννήθηκε μέσα από έναν προβληματισμό που συναντώ όλο και συχνότερα στις συζητήσεις των εκπαιδευτικών: πώς είναι δυνατόν ένας θεσμός που φιλοδοξεί να διευρύνει την παιδαγωγική ελευθερία να εφαρμόζεται με διαδικασίες που συχνά δίνουν την εντύπωση μιας βιαστικής επιλογής ανάμεσα σε ανταγωνιζόμενους τίτλους;

 

Δεν ανήκω σε όσους αντιμετωπίζουν το πολλαπλό βιβλίο ως απειλή. Κάθε άλλο. Θεωρώ ότι η υπέρβαση του ενός και μοναδικού εγχειριδίου αποτελεί μια από τις πιο ενδιαφέρουσες παιδαγωγικές δυνατότητες που έχουν εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια στο ελληνικό σχολείο.

 

Η συζήτηση όμως δεν μπορεί να εξαντλείται στο ποιο βιβλίο θα επιλεγεί.

 

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν όλα τα εγκεκριμένα βιβλία θα βρίσκονται ουσιαστικά στη διάθεση των εκπαιδευτικών. Αν ο δάσκαλος θα μπορεί να αντλεί υλικό από διαφορετικές πηγές. Αν θα έχει τη δυνατότητα να προσαρμόζει τη διδασκαλία του στις ανάγκες των μαθητών του. Αν, τελικά, το σχολείο θα εμπιστευθεί περισσότερο την παιδαγωγική κρίση των ανθρώπων του.

Υπάρχει και μια δεύτερη πλευρά της συζήτησης, λιγότερο ορατή αλλά εξίσου σημαντική. Το κόστος της εκπαιδευτικής διαδικασίας συχνά δεν εξαφανίζεται· απλώς μεταφέρεται. Στους εκπαιδευτικούς που αναζητούν συμπληρωματικό υλικό. Στα σχολεία που προσπαθούν να καλύψουν κενά. Στις οικογένειες που πληρώνουν αθόρυβα για εκτυπώσεις, αναλώσιμα και πρόσθετους μαθησιακούς πόρους.

 

Το πολλαπλό βιβλίο θα άξιζε πραγματικά τον τίτλο του μόνο αν συμβάλει στη θεραπεία αυτής της πραγματικότητας και όχι στην αναπαραγωγή της.

 

Το άρθρο φιλοδοξεί να προχωρήσει αυτή τη συζήτηση.

 

Καλή σας ανάγνωση 

Πάνος Δρακόπουλος

Μπορείτε να το διαβάσετε

εδώ

Μαρζάν Σατραπί [1969-2026]

«Περσέπολις»· το

στρατί όπου το θήλυ

εξεγείρεται.

Μαρζάν Σατραπί

[1969-2026]

Το σχολείο που δημιουργεί και εμπνέει

Κάτω από τη γνώριμη γραφειοκρατία και τους ποικίλους φορμαλισμούς του υπουργείου Παιδείας — και πέρα από τις αδράνειες που συχνά συνοδεύουν τη σχολική καθημερινότητα — υπάρχει και λειτουργεί το Πολύχρωμο Σχολείο.

Ένα σχολείο που αναπνέει μέσα από ανθρώπους με έμπνευση, φαντασία και παιδαγωγική αφοσίωση.

Στο 4ο ΓΕΛ Ρόδου υπηρετούν ουκ ολίγοι λειτουργοί αυτού του Πολύχρωμου Σχολείου· και ασφαλώς η Αγγελική Τενέντε είναι μία από αυτούς. Όπως και πρωτοβουλίες πανελλαδικής εμβέλειας, σαν το «Μαθαίνοντας Επιστήμη μέσα από το Θέατρο», που ανοίγουν δημιουργικούς δρόμους στη μάθηση και την έκφραση.

Συγχαρητήρια σε όλους τους συμμετέχοντες — που μαθαίνουν δημιουργώντας και δημιουργούν μαθαίνοντας.

Συγχαρητήρια και στον Οδυσσέα, που ανακαλύπτει τον εαυτό του μέσα από τέτοιες δράσεις.

Αναλυτικότερα:

Βλ. Ροδιακή – "Οι μαθητές του 4ου ΓΕΛ Ρόδου δημιουργούν, ερευνούν, μαθαίνουν και βραβεύονται μέσα από το Θέατρο Επιστήμης"

https://www.rodiaki.gr/article/547669/oi-mathhtes-toy-4oy-gel-rodoy-dhmioyrgoyn-ereynoyn-mathainoyn-kai-brabeyontai-mesa-apo-to-theatro-episthmhs?fbclid=IwY2xjawSBLG5leHRuA2FlbQIxMABicmlkETByelAzSW40TU5xZlh6OW1Cc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHikVYzdmrDnD_BrStgYcNVylh5QQm0eTHnyWM9AtX4k1iIRCzynNyOGIybA9_aem_nKiIq3kVSBkuz5aWYXYrbg

Τσε - Ωδή στον Γ. Καραϊσκάκη

Απόσπασμα απ' την Βραδιά Ποίησης στις 22/3
στο πλαίσιο της Έκθεσης String Art
"ΜΟΡΦΕΣ ΣΤΑ ΝΗΜΑΤΑ ΤΟΥ
ΧΡΟΝΟΥ"
του Γιάννη Ασημίνα
στο Κατάλυμα της Γαλλίας.

Ποίημα: «ΤΣΕ», Πάνος Δρακόπουλος

Τραγούδι: «ΩΔΗ ΣΤΟΝ ΓΕΩΡΓΙΟ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ»

Στίχοι - Μουσική: Δ. Σαββόπουλος

Στην εκδήλωση συμμετείχαν οι ποιητές - ποιήτριες:
Σουλεϊμάν Αλάγιαλι-Τσιαλίκ, Μαίρη Χαραλαμπίδη, Μίκα Ντάκα,
Γιάνννης Παπαδάτος και Π.Δ.

Ρόδος - 2026

Ο εσωτερικός χάρτης γράφεται μαζί

Η αληθινή αξία μιας σημαίνουσας εμπειρίας (από συναυλία των Metallica μέχρι ένα ταξίδι που αλλάζει τον μέσα σου χάρτη) είναι η συντροφιά σου.

Πρόκειται για εκείνη την μοιρασιά – που σε πολλαπλασιάζει!

Δημήτρης Καράμπελας: το δοκίμιο ως πνευματικό άνοιγμα

Τον Καράμπελα τον πρωτογνώρισα το 2003, μέσα από το θαυμάσιο δοκίμιό του «Διονύσης Σαββόπουλος» (εκδ. Μεταίχμιο) — την πρώτη εκτεταμένη μελέτη για το μορφικό, πνευματικό και ποιητικό σύμπαν του εμβληματικού δημιουργού, όπου ο Καράμπελας επανατοποθετούσε το έργο του στον σύγχρονο ελληνικό πνευματικό κάδρο, εξετάζοντας τη σχέση του με την παράδοση, τη δυτική τραγουδοποιία, την Αριστερά και την ποιητική του κενού.

Από τότε μου έγινε σαφές πως πρόκειται για μια ξεχωριστή περίπτωση σκεπτόμενου ανθρώπου — και εξίσου ξεχωριστού ύφους γραφής.

Στο Πνεύμα και το Τέρας μάς παραδίδει «μια ελεγεία για τη σιωπηλή θλίψη που κουβαλούν, χωρίς να το ξέρουν, τα έργα του πολιτισμού» γύρω του. «Για την αντοχή τους και την απελπισία τους» (σελ. 147).

Αυτό ακριβώς είναι το σπάνιο μέγεθος του δοκιμιακού του λόγου: δεν καταγράφει γνώμες ούτε παραθέτει εύκολες ή προφανείς ιδεολογικές θέσεις. Δεν γράφει για να σημειώνει κανείς στο περιθώριο «εδώ συμφωνώ» ή «εδώ διαφωνώ». Η δοκιμιογραφία του λειτουργεί αλλιώς.

Ο Καράμπελας δεν εκφράζει απλώς «απόψεις». Δοκιμιογραφεί με την ουσιαστική έννοια του όρου: ανοίγει ένα παράθυρο που μόνο ο ίδιος φαίνεται να διακρίνει και καλεί τον αναγνώστη να σταθεί μπροστά του.

Και τότε το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν συμφωνείς μαζί του.

Είναι: τι βλέπεις εσύ μέσα από αυτό το παράθυρο;

Δημοσίευση αφιερωματικού τόμου για τη γλωσσική ετερότητα και την εκπαίδευση

Κυκλοφόρησε πρόσφατα από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου ο αφιερωματικός τόμος με τίτλο «Γλωσσική ετερότητα και εκπαίδευση: Τιμώντας την Ελένη Σκούρτου» (2026), ο οποίος αποτελεί μια σημαντική συλλογική επιστημονική εργασία αφιερωμένη στο έργο και την προσφορά της Ομότιμης Καθηγήτριας Ελένης Σκούρτου.

Ο τόμος συγκεντρώνει πλήθος μελετών που κινούνται στους άξονες της διγλωσσίας, της διαγλωσσικότητας, του γραμματισμού και της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης. Μέσα από μια πολυφωνία προσεγγίσεων, αναδεικνύεται η γλώσσα όχι ως απλό εργαλείο επικοινωνίας, αλλά ως δυναμικό πεδίο κοινωνικής πρακτικής και μετασχηματισμού.

Στο πλαίσιο αυτό, συμμετέχω με το άρθρο:
«Οριζόντια δίκτυα μάθησης και δημιουργικός γραμματισμός: Οι Παιδαγωγικές Συναντήσεις της Ελένης Σκούρτου με τα “Ουρανοποιηματάκια” (2010–2023)»,
στο οποίο εξετάζεται η εμπειρία των Παιδαγωγικών Συναντήσεων ως ενός ανοικτού, συνεργατικού και δημιουργικού περιβάλλοντος μάθησης. Η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία των οριζόντιων δικτύων, της συνδημιουργίας και της σύνδεσης της ακαδημαϊκής γνώσης με την εκπαιδευτική πράξη και την τοπική κοινωνία.

Ο τόμος αποτελεί μια ουσιαστική συμβολή στον σύγχρονο επιστημονικό διάλογο για την εκπαίδευση, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά ζητήματα συμπερίληψης, πολυγλωσσίας και κοινωνικής δικαιοσύνης.

🔗 Περισσότερες πληροφορίες για την έκδοση:
https://ergastirioglossologias.pre.aegean.gr/%ce%b5%cf%80%ce%b9%ce%ba%ce%bf%ce%b9%ce%bd%cf%89%ce%bd%ce%af%ce%b1/

🔗 Δείτε και κατεβάστε τον τόμο:
https://hellanicus.lib.aegean.gr/items/0985abdc-09b9-461d-befd-1e07b8170b8c

Η έκδοση αυτή ευελπιστεί να λειτουργήσει ως αφετηρία για περαιτέρω επιστημονικό στοχασμό και γόνιμο διάλογο γύρω από τον ρόλο της γλώσσας και της εκπαίδευσης σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία.

Αναλόγιο κειμένων από την έκθεση «Αναζήτηση Θησαυρών»

Με αφορμή την ολοκλήρωση της έκθεσης «Αναζήτηση Θησαυρών» της εικαστικού Ιάνθης Αγγελίογλου, που παρουσιάστηκε σε επιμέλεια της Πόλυς Χατζημάρκου στο Κατάλυμα της Γαλλίας στη Ρόδο (16/10–1/11/2025), ετοιμάσαμε ένα ιδιαίτερο Βίντεο-αναλόγιο κειμένων.

Το αναλόγιο συγκεντρώνει κείμενα που συνομιλούν με τα έργα της έκθεσης, δημιουργώντας έναν πολυφωνικό διάλογο ανάμεσα στον λόγο και την εικαστική έκφραση.

📚 Τα κείμενα προέρχονται από το ηλεκτρονικό βιβλίο «Κυτταρογραφίες» (ISBN 978-618-87928-1-4), που κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 2025 από το Εργαστήριο δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής «Το Κοχύλι».

Στο βίντεο παρουσιάζονται:

🔹 Έργο Α’ – Ιάνθη Αγγελίογλου, Σύνολο Ι / Συμβάν Ι, ΙΙ, ΙΙΙ (2017)
Κείμενα:
Έφη Ζάχου – «Το ζην»
Ιωάννα Παπανικολάου – «Ταξίδι»
Κέλλυ Ευθυμιάδου – «Τρεις στιγμές πλάνης»
Πάνος Δρακόπουλος – «Η κυτταροφωλιά του Αχιλλέα»
Αναστασία Ζέππου – «Κύτταρα»

🔹 Έργο Β’ – Ιάνθη Αγγελίογλου, Ύδατα (2023)
Κείμενα:
Δημήτρης Λαδικός – «Η σημειωτική του εαυτού»
Ευαγγελία Παυλούς – «Το φως»
Έφη Γιαννιού – «Ύδατα»
Ελένη Κυρμουζούδη – «Συνειδητότητα»
Σοφία Κισκίνη – «Λάμψεις φωτός»

🔹 Έργο Γ’ – Ιάνθη Αγγελίογλου, Σύνολο ΙΙ / Συμβάν Ι, ΙΙ, ΙΙΙ (2017)
Κείμενο:
Δέσποινα Αρβανιτάκη – «Σύνθεση νο. 1997»

🎨 Εικαστικά έργα: Ιάνθη Αγγελίογλου
🎥 Εικονοληψία: Μίκος Μανωλάκης
🎼 Μουσική: Πάνος Δρακόπουλος

Η παραγωγή πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής «Το Κοχύλι» (Ρόδος, 2025).

Η όλη συνεργασία είναι αφιερωμένη στα παιδιά μας.

👉 Δείτε το βίντεο εδώ:
https://www.youtube.com/watch?v=faLeW_h8Qr0

Ανάμεσα στον μύθο και την ιστορία: ο Καποδίστριας πέρα από τα στερεότυπα

«Το Εικοσιένα. Έχουμε ως τώρα την ιστορία του; 

Φοβάμαι πως όχι. Τη μυθολογία του; Φοβάμαι πως ναι.»
— Κωστής Παλαμάς

 

Ήδη από τα χρόνια του Παλαμά, φαίνεται πως μας ενδιέφερε περισσότερο η μυθολογία του 1821 παρά η ουσιαστική εξιστόρησή του. Η τάση αυτή δεν έχει εκλείψει· αντίθετα, επιβιώνει μέχρι σήμερα, παρά τον πλούτο και την ποιότητα των ιστορικών έργων που έχουν στο μεταξύ παραχθεί. Συχνά προτιμούμε τις απλουστεύσεις και τα διπολικά σχήματα από τη σύνθετη και, ενίοτε, άβολη ιστορική αλήθεια.

Ίσως αυτό να αποτελεί και το βασικό πρόβλημα της πρόσφατης κινηματογραφικής προσέγγισης του Γιάννη Σμαραγδή για τον Ιωάννη Καποδίστρια: την αναπαραγωγή ενός μανιχαϊστικού σχήματος, όπου ο «καλός» Καποδίστριας αντιπαρατίθεται σε «κακούς» αντιπάλους. Ένα τέτοιο σχήμα μπορεί να είναι δραματουργικά εύπεπτο, αλλά ιστορικά φτωχό και αποπροσανατολιστικό.

Προσωπικά, επέλεξα συνειδητά να μην παρακολουθήσω τη συγκεκριμένη ταινία, τόσο λόγω αυτών των ενστάσεων όσο και εξαιτίας της απογοητευτικής εμπειρίας από την προηγούμενη δουλειά του σκηνοθέτη για τον Νίκο Καζαντζάκη. Αντίθετα, στράφηκα στη μελέτη και βρήκα πραγματική απόλαυση στην εκτενή μονογραφία του Χρήστου Λούκου, Ιωάννης Καποδίστριας: μια απόπειρα ιστορικής βιογραφίας (εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 2η ανατύπωση, 2025, σελ. 544). Πρόκειται για ένα έργο υψηλής γλωσσικής αισθητικής και αυστηρής τεκμηρίωσης, που φωτίζει τον Καποδίστρια όχι ως σύμβολο, αλλά ως ιστορική προσωπικότητα μέσα στις αντιφάσεις της εποχής του.

Με αφορμή την εθνική μας επέτειο, εκτιμώ ότι αξίζει να στραφούμε σε τέτοια έργα. Η ιστορική γνώση δεν προσφέρει απλώς πληροφορίες· καλλιεργεί αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε ιστορικό εγγραμματισμό: την ικανότητα να διαβάζουμε κριτικά το παρελθόν, να αναγνωρίζουμε τις αποχρώσεις και να αποφεύγουμε τις εύκολες ταυτίσεις. Ένας τέτοιος εγγραμματισμός μπορεί να μετασχηματίσει και τον δημόσιο βίο μας, καθιστώντας τον λιγότερο οπαδικό και πιο ουσιαστικά κριτικό. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η οξυδέρκεια στην κατανόηση των μεταβολών του παρόντος δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά συλλογικό κεκτημένο.

Σε αυτή την κατεύθυνση, η συμβολή της νεότερης γενιάς ιστορικών είναι ιδιαίτερα σημαντική. Μεθοδικά και επίμονα, επιχειρούν να φέρουν στο φως παραμελημένες ή «σιδερωμένες» πτυχές της ελληνικής ιστορίας, διευρύνοντας το πεδίο της κατανόησής μας πέρα από τα καθιερωμένα σχήματα. Στο ίδιο πνεύμα εντάσσεται και ένα ακόμη έργο του Λούκου, Μια σύντομη ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης (εκδ. Θεμέλιο, 2022), όπου, μεταξύ άλλων, αναδεικνύονται πλευρές όπως η ιστορία των ηθών της ελληνικής κοινωνίας της εποχής — στοιχεία που σπανίως βρίσκουν θέση στις παραδοσιακές αφηγήσεις.

Δεν είναι άσχετο ότι ένας τέτοιος προβληματισμός αποκτά ιδιαίτερο βάρος και για έναν τόπο όπως η Ρόδος. Ένα νησί με μακρά και πολυστρωματική ιστορία, όπου διαφορετικές εποχές και πολιτισμικές επιρροές συνυπάρχουν ακόμη στο τοπίο και τη μνήμη, δεν προσφέρεται για απλουστεύσεις. Αντίθετα, απαιτεί ακριβώς αυτό το βλέμμα της ιστορικής εγρήγορσης και της κριτικής κατανόησης. Η σχέση των τοπικών κοινωνιών με το παρελθόν τους μπορεί να αποτελέσει πεδίο ουσιαστικής παιδείας, πέρα από εορταστικές ρητορείες και σχηματικές αφηγήσεις.

Διότι η εθνική αυτογνωσία δεν συγγενεύει με τους μύθους που μας κολακεύουν, αλλά με την επίπονη κατανόηση μιας πραγματικότητας πιο σύνθετης, πιο αντιφατικής — και γι’ αυτό, βαθύτερα αληθινής.