"Δεν υπάρχει φυλακή"

Απόσπασμα από το βιβλίο του Περικλή Κοροβέση

«Παράπλευρες καθημερινές απώλειες | Μικρά κείμενα: Αθήνα- Στοκχόλμη-Ακράτα 1995-2012»,

Εκδόσεις: Οι εκδόσεις των συναδέλφων, Αθήνα 2017.

Συμμετέχουν (κατά σειρά εμφάνισης) οι:
Αλεξία Μπουκουβάλα, Αντώνης Αρχοντάκης, Βάλια Μυλωνά, Αναστασία Ζέππου, Μαρία Πάσσαρω, Κατερίνα Παπακωνσταντή, Πάνος Δρακόπουλος
Φωτογραφία προεπισκόπησης: Μαρία Πάσσαρω
Μουσική-μοντάζ: Πάνος Δρακόπουλος
Παραγωγή: Εργαστήριο δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής «ΤΟ ΚΟΧΥΛΙ»
Ρόδος, Απρίλιος 2020

Σε ποια κανονικότητα, άραγε, νοσταλγούμε να επιστρέψουμε;

[Εικαστικό: Robin Cole, "Art in the Time of Corona"]

Η «κανονικότητα» – ο πιο επικαιρικός, ίσως, όρος, μετά την πανδημία και τα περί κορωνοϊού στενά συμφραζόμενα.

Η «κανονικότητα» – μία λέξη παραπλανητική, όσο και κάθε άλλη λέξη που τη χειρίζονται με δόλο οι αυταπάτες, αλλά, στην προκειμένη περίπτωση, κυρίως, η πολιτική μας μυωπία.

Σε ποια κανονικότητα, άραγε, νοσταλγούμε να επιστρέψουμε;

Στην κανονικότητα των πυρηνικών εργοστασίων, των χημικών όπλων, της πρωτοκαθεδρίας της βιομηχανίας του πολέμου και της τραπεζοχρεωκρατίας στις εθνικές οικονομίες;

Στην κανονικότητα της αδράνειας μας έναντι της κλιματικής αλλαγής, των οικολογικών καταστροφών (πόσο κοντινή ή μακρινή, αλήθεια, αισθανόμαστε την πιο πρόσφατη οδυνηρή εμπειρία της Αυστραλίας, της Ρωσίας ή του Αμαζονίου;), της αποδοχής των όρων που επιβάλλει η μαζική κτηνοτροφία και η κατανάλωση των προϊόντων της;

Στην κανονικότητα των δις των συνανθρώπων μας που επιβιώνουν με λιγότερα από 10 δολάρια την ημέρα (άνω του 70% του παγκόσμιου πληθυσμού, ήδη από το 2011) ή μήπως στην κανονικότητα όπου τα εθνικά συστήματα υγείας ή οι όποιοι τελευταίοι θύλακες του κράτους πρόνοιας «περιττεύουν» – συνιστούν «πολυτέλειες» που οφείλουμε να τις απολέσουμε;

Η «κανονικότητα» – μια λέξη που συνεπώς μπορούμε να την ξανασκεφτούμε. Και τις υποδηλώσεις του βίου που αντιπροσωπεύει όταν λέμε πως θέλουμε να την ανακτήσουμε πίσω – μετά την περιπέτεια του κορωνοϊού.

Τα μπλέ τετράδια (απόσπασμα)

Μόλις ένα απόσπασμα από «Τα μπλε τετράδια» του Φρανς Κάφκα ξύπνησε ένα πρωινό από βαθύ όνειρο, βρέθηκε μεταμορφωμένο σε ένα φιλμάκι...

Δωρισμένο από όλους εμάς, στο Εργαστήριο δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής «Το Κοχύλι», για τις μέρες που βιώνουμε – και για τις μέρες που έπονται.

Απόσπασμα από «Τα μπλε τετράδια» του Φρανς Κάφκα.

Μετάφραση: Σπύρος Δοντάς

Συμμετέχουν (κατά σειρά εμφάνισης) οι:

Αυγουστίνος Τσιριμώκος, Μαρία Πιζάνια, Χρήστος Μπέλος, 

Φλώρα
Χατζημανώλη, Μαρία Παπαδόσηφου, 

Χάρης Γεωργούλης, Σουζάνα Ιωακειμίδου, 

Νεκτάριος
Καλογήρου, Κατερίνα Νοτοπούλου.

Μουσική-μοντάζ: Πάνος Δρακόπουλος

Παραγωγή: Εργαστήριο δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής «ΤΟ
ΚΟΧΥΛΙ»

Ρόδος, Απρίλιος 2020

"Κλειστά σχολεία - ανοιχτά βιβλία": "Το θάρρος που κοιμάται" του Βασίλη Καραποστόλη

// "Κλειστά σχολεία - ανοιχτά βιβλία": κάθε μέρα, όσο κρατήσει η απουσία μικρών και μεγάλων από τις σχολικές αίθουσες, θα γράφω ένα σύντομο σχόλιο για ένα βιβλίο που απόλαυσα και που εκτιμώ πως αξίζει την προσοχή μας. // [5]

Βασίλης Καραποστόλης, "Το θάρρος που κοιμάται" (εκδ. Πατάκης, 2017):

Συνήθως μάς συναρπάζει το γεγονός ότι στα βιβλία που διαβάζουμε θέτουμε σε δοκιμασία τις απόψεις μας ή ευρύτερα τη μέχρι στιγμής θέαση μας στον κόσμο. Πιο σπάνια, είναι η αλήθεια, αριθμούνται τα βιβλία που εμπεριέχουν κάτι από τον ίδιο τον πυρήνα της θέασης μας – της αντίληψής μας για την εποχή που βιώνουμε.

Το συγκεκριμένο βιβλίο αποτέλεσε για μένα προσωπικώς, αλλά και για άλλους αναγνώστες (αν εποπτεύσουμε την υποδοχή του από λογής κριτικά σημειώματα και σχόλια στο διαδίκτυο, όσο και στις δια ζώσης παρουσιάσεις του) εμπειρία της δεύτερης περίπτωσης. Και για να είμαι πιο σαφής: θα έλεγα πως με εξέπληξε που είδα συγκεντρωμένες τόσες θέσεις που με εκφράζουν, με την ακρίβεια και διεισδυτικότητα της διατύπωσής τους.

Ευτυχώς, δεν ομονοούμε σε αρκετά. Απέχω από την απόχρωση του ιδεαλισμού που φιλοσοφικά κομίζει.

Αλλά κι αυτό μεγάλη σημασία δεν έχει.

Καίριο είναι πως ο Καραποστόλης –τον παρακολουθώ συστηματικά από την έκδοση του «Διχασμός και εξιλέωση» (εκδ. Πατάκης, 2010) μέχρι και το τελευταίο του «Μούσες εναντίον σειρήνων» (εκδ. Πατάκης, 2018)– ασκεί στη δημόσια σφαίρα μέσα από τα έργα του μία μορφή παιδείας, που σπανίζει. Τα ελληνικά του είναι κομψοτέχνημα, η συναρμογή των ιδεών του αποβαίνει καθαρή και πρωτότυπη, οι προσεγγίσεις του αποδεικνύονται πληθυντικές και γι’ αυτό ιδιαίτερα γόνιμες.

Πλουτίζει όποιος τον διαβάζει – είτε συμφωνεί, είτε διαφωνεί μαζί του.

Και κάτι τελευταίο και μάλιστα μείζον – υπό το φως των τελευταίων δεδομένων: ο εδώ και μία εβδομάδα περίπου σωματικός μας εγκλεισμός έχει πράγματι γαργαλήσει πολλά κύτταρα της δημιουργικότητας μας. Το παρατηρήσαμε πρώτα στην πρωτο-πληγείσα από τον κορωνοϊό Ιταλία. Το βλέπουμε να διογκώνεται κι εδώ: μουσικοί, λογοτέχνες, κινηματογραφιστές, γυμναστές, μάγειροι, δημιουργοί άνθρωποι, με μία κουβέντα, αξιοποιούν το διαδίκτυο για να μοιραστούν το θάρρος τους να δημιουργούν κι ας τινάσσονται οι παλαιότερες βεβαιότητες μας στον αέρα.

Ή ακριβώς γι’ αυτό αφυπνίζεται και το θάρρος μας.

Διότι το θάρρος, όπως σημειώνει εύστοχα ο Ρόλλο Μέυ («Το θάρρος της δημιουργίας», Μετ. Αυγ. Τσιριμώκος, εκδ. Αρμός, 2017): «δεν είναι η απουσία απελπισίας – είναι μάλλον η ικανότητα να προχωρούμε σε πείσμα της απόγνωσης».

"Κλειστά σχολεία - ανοιχτά βιβλία": "Η γλώσσα, τα λάθη και τα πάθη" του Γιάννη Η. Χάρη

// "Κλειστά σχολεία - ανοιχτά βιβλία": κάθε μέρα, όσο κρατήσει η απουσία μικρών και μεγάλων από τις σχολικές αίθουσες, θα γράφω ένα σύντομο σχόλιο για ένα βιβλίο που απόλαυσα και που εκτιμώ πως αξίζει την προσοχή μας. // [4]

Γιάννης Η. Χάρης, "Η γλώσσα, τα λάθη και τα πάθη" (Β’ τόμος, 2η εκδ. Γαβριηλίδης, 2017): Όσοι παρακολουθούμε το έργο του Γιάννη Χάρη, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, αισθανθήκαμε μεγάλη χαρά που αρχικά στις εκδ. Πόλις κι έπειτα στις εκδ. Γαβριηλίδης συσσωματώθηκαν 6 διακριτοί τόμοι με επιφυλλίδες, κείμενα, ομιλίες και δημόσιες παρεμβάσεις του (2 τόμοι: με τίτλο «Η γλώσσα, τα λάθη και τα πάθη» και 4 μικροί τόμοι: κάτω απ’ την κοινή επωνυμία «Στοιχήματα»). Κι αυτό, διότι βρίσκει κανείς την ευκαιρία να έχει σε συστηματικότερη βάση συνομιλητή του έναν λόγιο, του οποίου η γνώση και η αγάπη για την γλώσσα τροφοδοτεί με λύσεις και αντισώματα σε καιρούς μεγάλης έξαρσης ουκ ολίγων μύθων και ιδεολογικών αγκυλώσεων περί την ελληνική.

Στα κείμενα της συγκεκριμένη έκδοσης, ο Γ. Χάρης, εκθέτει προβληματισμούς καίριους για πλήθος γλωσσικών ζητημάτων (από την υποτιθέμενη λεξιπενία των νέων μέχρι την παρουσία ποικίλης μορφής λαθών στην γραπτή και προφορική μας έκφραση κι επικοινωνία), ενώ αντιπαρατίθεται με λόγο νηφάλιο και τεκμηριωμένο απέναντι σε μύθους με ιδεολογικό (ενίοτε και με ψυχολογικό) υπόστρωμα, όπως η δημοφιλής σε αρκετούς άποψη για την ανωτερότητα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας έναντι της σημερινής.

Συνεχίζοντας την παράδοση της προσέγγισης του Δ. Μαρωνίτη (αλλά και ανάλογων τοποθετήσεων του Εμμ. Κριαρά, του Α.-Φ. Χριστίδη και του Γ. Γιατρομανωλάκη) τοποθετείται υπέρ της απομάκρυνσης των αρχαίων ελληνικών από το Γυμνάσιο και συντονίζεται με την προτροπή να διδάσκονται αυτά σαν ξένη γλώσσα. Τα παιδαγωγικά και γλωσσικά του επιχειρήματα συνοψίζονται στο ότι αν συνεχίσουμε επενδύοντας στο ίδιο εκπαιδευτικό μοντέλο –καθώς η σπουδή των αρχαίων ελληνικών απαιτεί ένα πρόγραμμα απαιτητικό και πολυετές– η σύγχυση και η ημιμάθεια θα συνεχίσουν να θάλλουν στις νεότερες γενιές – όπως και στις παλαιότερες.

Ο Γ. Χάρης, τόσο ως μεταφραστής (σχεδόν ολόκληρης της πεζογραφίας του Κούντερα) όσο κι ως επιμελητής εκδόσεων (ο τελευταίος επιμελητής του Οδ. Ελύτη) δεν είναι μία συνηθισμένη περίπτωση στα γράμματα μας. Αναρωτιέμαι – με μία δόση ομολογημένης αφέλειας: πόσο ευεργετική θα ήταν η παρουσία του σε ένα πρόγραμμα επιμόρφωσης εκπαιδευτικών;

Κι επειδή τα προγράμματα επιμόρφωσης του υπουργείου Παιδείας έχουν ατονίσει από την εποχή της Άννας Διαμαντοπούλου (πόσο οξύμωρο ηχεί για την υπουργό που ήθελε να συνδέσει το όνομά της με την δια βίου εκπαίδευση) τα βιβλία του Γ. Χάρη, όπως και του Ν. Σαραντάκου ή του Π. Μπουκάλα που συναντώνται σε κοινές γλωσσικές και πολιτισμικές επιλογές και αιτήματα, είναι για πολλούς από μας ένα ανοιχτό κανάλι σκέψης και πνευματικής ανατροφοδότησης.

"Κλειστά σχολεία - ανοιχτά βιβλία": "7 τύποι αθεϊσμού" του John Grey

// "Κλειστά σχολεία - ανοιχτά βιβλία": κάθε μέρα, όσο κρατήσει η απουσία μικρών και μεγάλων από τις σχολικές αίθουσες, θα γράφω ένα σύντομο σχόλιο για ένα βιβλίο που απόλαυσα και που εκτιμώ πως αξίζει την προσοχή μας. // [3]

John Grey, "7 τύποι αθεϊσμού" (Μετ. Γιώργος Λαμπράκος, εκδ. Οκτώ, 2018): Κριτικές της θρησκείας και του θεϊσμού «εκ των έσω» (θεϊστές) κι «εκ των έξω» (αθεϊστές) έχουν δημοσιευτεί ουκ ολίγες, ειδικά από τα χρόνια του Καντ κι έπειτα. Κι ενώ δεν απουσιάζει η στοχαστική διαπραγμάτευση επί του φαινομένου της μη πίστης κατά τον 19^ο και 20^ο αιώνα κυρίως, με το συγκεκριμένο έργο έχουμε μία μετωπική σάρωση του αθεϊσμού και της τυπολογίας του – και μάλιστα, από έναν ιδιότυπα αθεϊστή διανοητή.

                Με πιο απλά λόγια: ο Γκρέυ επιχειρώντας να εποπτεύσει τον αθεϊσμό τον διακρίνει σε 7 τύπους με ξεχωριστούς εκπροσώπους κι έργα (φιλοσοφικά και καλλιτεχνικά): α) τον νέο, β) τον κοσμικό, γ) τον επιστημονικό (εξελικτικό όσο και διαλεκτικό) αθεϊσμό, δ) τον αθεϊσμό που συνδέθηκε με νεωτερικές πολιτικές θρησκείες, ε) τον αθεϊσμό των μισοθεϊστών (όπως ο Σαντ, ο μυθοπλαστικός χαρακτήρας του Ντοστογιέφσκι, Ιβάν Καραμάζοφ, ο Γ. Έμπσον), στ) τις αθεΐες του Τζ. Σανταγιάνα και του Τζ. Κόνραντ και τέλος, ζ) τη μυστικιστική αθεΐα του Α. Σοπενάουερ και των αποφατικών θεολογιών του Σπινόζα και του Λ. Σεστόφ.

        Η ρητή προτίμηση του στους δύο τελευταίους τύπους βασίζεται στην αυστηρή κριτική που υποβάλλει τους πέντε πρώτους και η διάγνωση του πως υποφέρουν από ένα κοινό μείζον πρόβλημα. Ποιο είναι αυτό; Το ότι χωρίς να το αντιλαμβάνονται αναπαράγουν το μοντέλο της βελτιοκρατίας που οι θρησκείες τοποθετούν μετά την εδώ ζωή – εντός της εδώ ζωής. Από εκεί εκπορεύονται όλες τους οι αντιφάσεις κι αδυναμίες. Είναι πίστεις. Ευσέβειες καμουφλαρισμένες στην ίδια την ανθρωπότητα.

«Το ιστόρημα της λύτρωσης δια της θείας πρόνοιας αντικαταστάθηκε από ένα ιστόρημα προόδου με όχημα τις συλλογικές προσπάθειες της ανθρωπότητας» (σ. 55).

         Τα επιχειρήματα του Γκρέυ δεν είναι ασήμαντα – κάθε άλλο. Δειγματικά: «εάν κοιτάξει κανείς το χρονικό της Ιστορίας, χωρίς νεωτερικές προκαταλήψεις θα δυσκολευτεί να εντοπίσει κάποιο συνεχές ρεύμα βελτίωσης» (σ. 57).

               Η παρατήρηση επί των ιστορικών δεδομένων και η διάγνωση των φαντασιώσεων που καλλιέργησε ο βελτιωκρατικός αθεϊσμός («Γενιές ολόκληρες αθεϊστών έχουν ζήσει προσδοκώντας την άφιξη ενός πραγματικά ανθρώπινου είδους: οι κοινοτιστές εργάτες του Μαρξ, τα αυτόνομα άτομα του Μιλ και ο παράλογος Υπεράνθρωπος του Νίτσε. Τα ανθρώπινα μάτια δεν έχουν αντικρύσει κανένα από αυτά τα φανταστικά πλάσματα» σ. 310) οδηγεί τον Γκρέυ στο συμπέρασμα: πως «ο σύγχρονος αθεϊσμός είναι η συνέχιση του θεϊσμού με άλλα μέσα» (σ. 311). Επιπλέον δε, «η πίστη και η απιστία είναι στάσεις που υιοθετεί ο νους μπροστά σε μία πραγματικότητα που αδυνατεί να φανταστεί» (σ. 311). Και να κατανοήσει, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε.

Πολλά θα μπορούσαμε ακόμη να αναφέρουμε από τα ευρήματα της ανάλυσης του Γκρέυ ή να σχολιάσουμε για τις ανθρωπολογικές παρατηρήσεις που φέρνει στο προσκήνιο αυτό το βιβλίο – και οι οποίες είναι, κατά προσωπική εκτίμηση, και η δεύτερη αρετή του πέρα από τα αποκαλυπτήρια των συγκεκριμένων αθεϊστικών φαντασιώσεων. Θα περιοριστούμε στα εξής δύο αποσπάσματα:

Α. «Ο ανθρώπινος νους είναι προγραμματισμένος για την επιβίωση, όχι για την αλήθεια» (σ. 32) και Β. «η ανάγκη για αυταπάτη συνυφαίνεται άρρηκτα με την ανθρώπινη φύση» (σ. 33).

Κλείνοντας θα ήταν παράληψη να μην υπογραμμίσουμε πως η μετάφραση του φίλου Γιώργου Λαμπράκου και σε αυτό το έργο είναι εξαιρετική.

"Κλειστά σχολεία - ανοιχτά βιβλία": "Η ιστορία του Μιξ, του Μαξ και του Μεξ" του Λουίς Σεπούλβεδα

// "Κλειστά σχολεία - ανοιχτά βιβλία": κάθε μέρα, όσο κρατήσει η απουσία μικρών και μεγάλων από τις σχολικές αίθουσες, θα γράφω ένα σύντομο σχόλιο για ένα βιβλίο που απόλαυσα και που εκτιμώ πως αξίζει την προσοχή μας. // [2]

Λουίς Σεπούλβεδα, "Η ιστορία του Μιξ, του Μαξ και του Μεξ" (Μετ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Opera, 2013): Θα μπορούσαν ένας άνθρωπος, ένας γάτος κι ένας ποντικός να γίνουνε φίλοι; Και τι είδος φιλίας θα τους συνέδεε; Του πρόσκαιρου κοινού συμφέροντος ή της κατά Αριστοτέλη αμοιβαίας εύνοιας;

Τίποτα από τα δυο – μάς απαντάει τούτη εδώ η μικρή σε έκταση, αλλά γενναιόδωρη σε βάθος, αφήγηση του Χιλιανού συγγραφέα. Η φιλία μπορεί να ξεκινάει, όπως όλες οι μορφές σχέσεων, από τους περιορισμούς που βάζει η φύση και η σύμβαση, όμως δε στέκεται σε αυτές. Τις υπερβαίνει, γιατί μάς κάνει να ανακαλύψουμε μέσα μας άλλες κοιτίδες της ύπαρξης μας που μάς τις κρύβει η φύση (ή πιο σωστά, ό,τι εμείς λογίζουμε ως «φύση») και η σύμβαση.

Ο Σεπούλβεδα έχει κι εδώ όλες τις χάρες που τον έχουν καταξιώσει διεθνώς ως παραμυθά (κι εδώ χρησιμοποιώ τον όρο με τον μεγαλύτερο σεβασμό που του αναλογεί): νηφάλιο καδράρισμα των σκηνών και των προσώπων του, γλώσσα που φανερώνει τα καθέκαστα (τίποτα θολό ή έωλο στην έκφρασή του – κάτι που το υπηρετεί έξοχα ο μέτρ του είδους, Αχιλλέας Κυριακίδης), χιούμορ αβίαστο, φαντασία που σε παίρνει αμέσως με το μέρος της.

Δεν γεννάται ερώτημα για το ποιόν κερδίζει πρώτο αυτή η ξεχωριστή συχνότητα ευαισθησίας – τον μικρό ή τον μεγάλο αναγνώστη. Συγκινεί μαζί τον αντιστοίχως ευαίσθητο άνθρωπο: και τον μικρό και τον μεγάλο.

Νωρίτερα, σήμερα, πληροφορηθήκαμε, πως ο Σεπούλβεδα είναι ένα από τα θύματα του κορωνοϊού [1]. Οι ευχές όλων μας είναι να βρει πάλι την υγεία του. Για εκείνο το είδος υγείας που εκπέμπουν οι ιστορίες του (αξίζει να μνημονεύσουμε και το θαυμάσιο «Η ιστορία του γάτου που έμαθε σ' ένα γλάρο να πετάει») τού είμαστε ολότελα ευγνώμονες.

---

[1]https://www.repubblica.it/cronaca/2020/03/11/news/coronavirus_la_moglie_di_luis_sepu_lveda_falsa_la_notizia_che_e_in_coma_-251003672/?ref=RHPPTP-BH-I250726198-C12-P6-S4.4-T1&fbclid=IwAR14yUD326mxiDEhN8uJFemgzTfKqOxftZJ4pHBgtHVEABqS_HnKpKktWE4

"Κλειστά σχολεία - ανοιχτά βιβλία": "Ερασιτέχνης επαναστάτης" του Απόστολου Δοξιάδη

// "Κλειστά σχολεία - ανοιχτά βιβλία": κάθε μέρα, όσο κρατήσει η απουσία μικρών και μεγάλων από τις σχολικές αίθουσες, θα γράφω ένα σύντομο σχόλιο για ένα βιβλίο που απόλαυσα και που εκτιμώ πως αξίζει την προσοχή μας. //

Απόστολος Δοξιάδης, "Ερασιτέχνης επαναστάτης" (εκδ. Ίκαρος, 2018): Έχουν γραφτεί ουκ ολίγα για την υπερχιλιασέλιδη αυτοβιογραφική μυθιστορία του Απ. Δοξιάδη. Θα ήθελα να σταθώ σε δύο στοιχεία που δεν έχουν αναδειχτεί πλάι στις άλλες αρετές του, για τις οποίες έχει μιλήσει η μέχρι στιγμής κριτικογραφία:

Α. Στο ότι ακριβώς επειδή ο αφηγητής του αποστρέφεται τον ψυχολογισμό και την μυστικιστική γλώσσα εκείνου του υποκειμένου που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «βαθύς εαυτός», ανασυσταίνοντας με μία γλώσσα ευθύβολη και λαγαρή, πράξεις και σκέψεις αυτής της περιόδου, πετυχαίνει πράγματι να αποδώσει μία βαθύτατη ανατομία του ψυχικού του τοπίου – μιλώντας μάλιστα με μία σπαραχτική σε ορισμένες περιπτώσεις ειλικρίνεια (ειδικά στις σελίδες όπου αναφέρεται στην κλιμάκωση της ασθένειας του πατέρα του). Γιατί είναι σημαντικό αυτό; Διότι από την διαύγεια του ενός και της γλώσσας του μάς ανοίγεται κι εκείνη μιας ολόκληρης εποχής.

Και Β.: Στο ότι αποφεύγοντας την συνήθη ηρωολογία που περιέχουν αυτοβιογραφικά κείμενα πολιτικής στοχοπροσήλωσης (εδώ: μία ενδεχόμενη ηρωολογία της ελληνικής αριστεράς επί Δικτατορίας ή της γενιάς του Πολυτεχνείου) στήνει ανθρώπινες προσωπογραφίες που είναι αδύνατον να μη γοητέψουν τον αναγνώστη (εμβληματικές περιπτώσεις: οι «δύο Σταύροι», ο Σταύρος Ιωαννίδης και ο Σταύρος Τσακυράκης) ακριβώς διότι ο προβολέας του Δοξιάδη είναι πάνω στο ανθρώπινο κι όχι στο επικό ή πολύ περισσότερο, στο -δημοφιλές κατά την μαρξιστική αργκό- «αντικειμενικό».

Βρήκα κι άλλα ενδιαφέροντα στον «Ερασιτέχνη επαναστάτη»: λχ την παιδαγωγική που προσφέρει το "Πιο σωστό" όπως και η πολιτική προπαρασκευή που καλλιεργείται μέσα από τη μελέτη γελοιογραφιών (πράγματα που ενώ στις μέρες μας είναι μέσα στην εργαλειοθήκη και σε πρακτικές της σχολικής μας πραγματικότητας, χρειάζεται εκ νέου να τονωθούν και να διαχυθούν παραπέρα).

Επαναλαμβάνω, για τα θετικά της αφήγησης που εστιάζει στην ενηλικίωση του πολίτη και ερασιτέχνη επαναστάτη Απ. Δοξιάδη έχουν μιλήσει αρκετοί και ιδιαίτερα πειστικά[1]. Δεν είναι όμως μόνον αυτά. Ο δημιουργός –μεταξύ άλλων– του «Ο Θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ», του αγαπημένου «Από την παράνοια στους αλγόριθμους» και του «Logicomix» (εδώ, ένας εκ των δημιουργών) ξέρει να τέρπει και να διδάσκει τον αναγνώστη του με πολλούς υπόγειους και παράπλευρους τρόπους.

---

[1] Βλ. http://www.biblionet.gr/book/232724/%CE%94%CE%BF%CE%BE%CE%B9%CE%AC%CE%B4%CE%B7%CF%82,_%CE%91%CF%80%CF%8C%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CF%82_%CE%9A./%CE%95%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B9%CF%84%CE%AD%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%B5%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%82

"Νυχτερινό Τραγούδι"

Ποίηση: Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε

Μετάφραση: Ανδρέας Αντωνίου 

(Εκδόσεις Vakxikon)

Εικαστικό: Chris Black, "While she sleeps", 2012

Μουσική, ερμηνεία οργάνων, ενορχήστρωση: Πάνος Δρακόπουλος

Παραγωγή - Mix - Digital Mastering: Πάνος Δρακόπουλος

[Στούντιο "Θάλεια"]

Ρόδος, Ιανουάριος 2020

"Του Κοχυλιού Τα Παραμύθια" - Στο Ρ/Σ Λυχνάρι / Ιανουάριος 2020

Εργαστήριο δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής "ΤΟ ΚΟΧΎΛΙ"

Εκφώνηση: Πάνος Δρακόπουλος

Παραγωγή: Ρ/Σ Λυχνάρι 91,4

Εικαστικό: "Neapolitan fisherboy listening to the sound of the sea in a shell",

Γλύπτης: Jean Baptiste Carpeaux

Μουσικό χαλί: Police, "Message in a bottle".

Ρόδος, 2020

"Δέκα αναγνωστικές τέρψεις του 2019"

Φωτογραφία: Θάλεια Δ.

Από τα βιβλία που πρωτοδιάβασα μέσα στο 2019 – τα δέκα που θα επέλεγα για ένα σύντομο σχολιασμό είναι τα εξής:

1.      Κωστή Παλαμά, «Σημειώσεις στο περιθώριο» (εκδ. Πατάκης, 2018): εξαιρετικού ενδιαφέροντος –και- τούτες οι σημειώσεις του μείζονα ποιητή. Ανολοκλήρωτοι στίχοι, αστραπιαίες ιδέες, εμμονές – αναμφίβολα μένεις με την αίσθηση πως ήταν ένα βλέμμα, που όταν διάβαζε, βουτούσε με ορμή στις ενώπιον λέξεις τους. Δεν τις έχασκε. Επ’ ευκαιρίαν: Με τις «Νησίδες» κάτι σχεδιάζουμε περί Παλαμά – όταν θα είναι έτοιμο θα το ανακοινώσουμε.

2.      Αλαίν ντε Μποττόν, «Οι χαρές και τα δεινά της εργασίας» (εκδ. Πατάκης, 2006 – Μετ. Αντ. Καλοκύρης): όχι τόσο δυνατό όσο άλλα του έργα («Περί του Κοινωνικού Status». «Η αρχιτεκτονική της ευτυχίας»), άλλα άμεσο με σπινθηροβόλες ιδέες που αποκλίνουν από τις γενικές και κοινά αποδεκτές χαρτογραφήσεις περί του επαγγελματικού μας βίου. Προσωπική εξομολόγηση: με τον Ντε Μποττόν χαίρομαι να διαφωνώ. Όπως κι εκείνος διαφωνεί με τόσα κλισέ στα οποία εναντιώνεται – παρότι δεν είναι λίγα κι εκείνα που αναπαραγάγει.

3.      Στίβεν Χόκινγκ, «Σύντομες απαντήσεις σε μεγάλα ερωτήματα» (εκδ. Πατάκης, 2019 – Μετ. Αντ. Μιχαηλίδης):  ανάγνωσμα πολύ ευφρόσυνο με την διαυγή και ιδιαίτερα προσεχτική (στα περί θεού σημεία), αλλά και θαρραλέα διατύπωση που μάς έχει συνηθίσει ο Χόκινγκ στα προηγούμενα του βιβλία. Τα προλογικά σημειώματα των Ε. Ρέντμάιν και Κ. Θόρν (πρωτίστως του Θόρν) μάς βάζουν στο κλίμα του κυρίως μενού που μάς επιφυλάσσει ο Χόκινγκ. Ο επίλογος της Λούσυ Χόκινγκ, παρότι εξαιρετικά ισοσταθμισμένος και ψύχραιμος – είναι βαθύτατα συγκινητικός!

4.      Αλεξάνδρα Σαμουήλ, «Πάντα αριθμώ διετάξας» (εκδ. Μελάνι, 2018): Κάτω από τις λέξεις αναπνέουν πράγματι και οι αριθμοί; Πίσω από τις κειμενικές συνθέσεις κρατούν ενίοτε τη μπακέτα –κι εδώ- τα μαθηματικά; Μελέτη που πιάνει τον νήμα από τους πρώτους χρόνους των αριθμών και των λέξεων και της μεταξύ τους πολυτροπικής συναρμογής μέχρι τις μέρες μας. [Στο τελευταίο τεύχος των «Νησίδων» ο καλός φίλος, μαθηματικός και ποιητής Φραγκίσκος Καλαβάσης αφιερώνει ένα διεξοδικό δοκίμιο με τίτλο «Μαθηματικές εκδοχές της Ποίησης» (20^ο τεύχος, σελ. 71-85) στα ποικίλα υποστρώματα του εν λόγω λεπτοκεντημένου βιβλίου]

,

5.      Γιώργος Λαμπράκος, «Αίμα μηχανή» (εκδ. Γαβριηλίδης, 2019): Το πιο σύνθετο κι απαιτητικό στοίχημα που έβαλε μέχρι στιγμής ο Γιώργος με την τέχνη του και ναι, ανεπιφύλαχτα θα πω, ότι …περπατάει πάνω στο νερό. Πρόκειται περί αφηγηματικού επιτεύγματος – ισορροπώντας στη λεπτή γραμμή που του επιβάλουν οι πλείστοι όσοι αυτοπεριορισμοί του και η φιλοδοξία του να είναι μυθιστόρημα -σε σχέση με ό,τι είμαστε εξοικειωμένοι- ανόμοιο. Και είναι. Δε θα σταθώ εδώ στο χιούμορ, στις φιλοσοφικές του υποδηλώσεις, στη φρεσκάδα της γλώσσας του – αλλά στο εξής (διόλου απλό) ένα: το ότι επιτυγχάνει την συγκίνηση μέσα από την πολλαπλότητα των τελικών εκδοχών του. Μέσα από την –όπως θα έλεγε και ο φιλόσοφος που ο Γιώργος μεταφράζει σταθερά τα τελευταία χρόνια, Τζόν Γκρέυ– πιθανοκρατία του!

6.      Γιώργος Σαραντάκος, «Η γλώσσα έχει κέφια» (εκδ. Εικοστός Πρώτος, 2018): με έναν κεφάτο, όσο και γλωσσικά και λογοτεχνικά ευρυμαθή Σαραντάκο, όπως τον γνωρίζουμε από τον δημόσιο του λόγο, ηλεκτρονικό και έντυπο. Τέρψη ατόφια.

7.      Κώστας Κουτσουρέλης, «Η τέχνη που αυτοκτονεί» (εκδ. Μικρή Άρκτος, 2019): περί της ποίησης ο λόγος. Της εδώ και της έξω. Της ποίησης που εκπίπτει της παλαιάς υψηλής πολιτιστικής της θέσης λόγω των ποιητών κι όχι λόγω των αδιάφορων αναγνωστών ή των «στενόψυχων καιρών». Κι έχει δίκιο – σε πολύ μεγάλο βαθμό. Διαυγής επιχειρηματολογία – συνυπογράφω τις οδοσημάνσεις του. Δεν έχει όμως τόσο σημασία αυτό. Έχει ήδη ανακινήσει έναν δυναμικό διάλογο που αναμένεται να βρει εντονότερες διακυμάνσεις προσεχώς.

8.      Τσαρλς Μπουκόβσκι, «Για τον έρωτα», (εκδ. Πατάκης, 2019 – σε μετ. Γ. Λαμπράκου): ποίηση που σταδιακά μέσα στα χρόνια ακονίζει τα εκφραστικά της μέσα, για να διεκδικεί εξακολουθητικά το εδώ και το τώρα – το απτό, το ορατό, το αισθητικό και το αντιαισθητικό – το μέρισμα των οποίων πρέπει να χτυπηθεί κατά τον Μπουκόβσκι σε λέξεις – ειδάλλως τι;

9.      Σβετλάνα Αλεξίεβιτς, «Τσέρνομπιλ» (εκδ. Πατάκης, 2015): η πληθυντική μαρτυρία ανθρώπων για το πυρηνικό ατύχημα του 1986 που μέσα στην επανακάμψασα αλαζονεία μας δεν πρέπει να ξεχάσουμε. Η γραφή του είτε ατόφια, είτε σμιλεμένη, είναι συγκλονιστική. Αποκαλέστηκε ως σώμα κειμένων «μαύρο κουτί» για την ανθρωπότητα της πυρηνικής εποχής και πράγματι αυτό είναι.

10.  Μαρία Λαϊνά, «Ξένη ποίηση του 20^ου αιώνα» (Επιλογή από ελληνικές μεταφράσεις – εκδ. Ελληνικά Γράμματα, 2007 – στις μέρες από τις εκδ. Λωτός;): είναι το μοναδικό βιβλίο της παρούσας δεκάδας που δεν το πρωτόπιασα στα χέρια μου φέτος, αλλά επιστρέφω σε αυτό λόγω του πλούτου του, κάθε τόσο, με την μία ή την άλλη ευκαιρία. Επιλογή κειμένων από πλήθος ποιητών, στα ελληνικά δε, άλλων τόσων μεταφραστών που κάνουν δώρο στον αναγνώστη την μία έκπληξη μετά την άλλη. Ορυχείο αναρίθμητων ευγενών μετάλλων.

"Ζητήματα γλώσσας, ετερότητας και εκπαίδευσης"

Μέσα στην καρδιά του φετινού καλοκαιριού κυκλοφόρησε ο τόμος "Ζητήματα γλώσσας, ετερότητας και εκπαίδευσης" (Gutenberg - Γιώργος & Κώστας Δαρδανός).

Πρόκειται για ένα πολυφωνικό έργο με μία πλειάδα μελετών πάνω στο σύνθετο εκείνο παιδαγωγικό φάσμα που περικλείει ζητήματα διγλωσσίας, αποδοχής της ετερότητας, ένταξης και διαπολιτισμικής συνείδησης.

Πλήθος οι συγγραφείς με διεισδυτική -επί της συγκεκριμένης θεματογραφίας- επιστημονική και θεωρητική εποπτεία, κριτικό έλεγχο συναφών πρακτικών και προτάσεις που θα μπορούσαν να αναβαθμίσουν την σχετική παιδευτική υπεραξία στην μικρή, όσο και στην μεγάλη κλίμακα – από την σχολική αίθουσα έως την μακροδομές των εκπαιδευτικών συστημάτων.

Εντός της περιεχόμενης του ύλης και η κοινότητα μάθησης των Ουρανοποιημάτων, με το ομώνυμο άρθρο του γράφοντα, «ΤΑ ΟΥΡΑΝΟΠΟΙΗΜΑΤΑΚΙΑ: ΜΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΘΗΣΗΣ».

Θερμές ευχαριστίες για την εξαιρετική εργασία σε όλους τους επιμελητές και συντελεστές της έκδοσης – ειδικότερα δε, στην κ. Ελένη Σκούρτου (Skourtou Eleni) και την Βασιλεία Καζούλλη (Vasilia Kourtis-Kazoullis) – όχι μόνον φυσικά για την πρόσκληση, αλλά κυρίως, για την υλοποίηση ενός έργου αυτής της στάθμης.

Για περισσότερες πληροφορίες:

http://www.biblionet.gr/book/239450/%CE%A3%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%AD%CF%81%CE%B3%CE%BF/%CE%96%CE%B7%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1_%CE%B3%CE%BB%CF%8E%CF%83%CF%83%CE%B1%CF%82,_%CE%B5%CF%84%CE%B5%CF%81%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1%CF%82_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CE%B5%CE%BA%CF%80%CE%B1%CE%AF%CE%B4%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%B7%CF%82?fbclid=IwAR3me0Fc-A6MqnKgjWxciTFTU0avPvuJ1bxxtDp-2OEcrkSuJdrS9GOYjHg

Εργαστήριο δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής "ΤΟ ΚΟΧΥΛΙ": έναρξη εργασιών 8ου Ετήσιου Κύκλου

Γενικές Πληροφορίες:

Οι συναντήσεις του Εργαστηρίου δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής "ΤΟ ΚΟΧΥΛΙ" (8^ος Ετήσιος Κύκλος, 2019-2020) θα πραγματοποιούνται σε εβδομαδιαία βάση – σε χώρο του «Κοχυλιού», στο Ροδίνι.

Το Εργαστήριο Δημιουργικής Ανάγνωσης και Γραφής «ΤΟ ΚΟΧΥΛΙ» απευθύνεται σε:
αναγνώστες, φοιτητές, εκπαιδευτικούς και ανθρώπους της γραφής που θα ήθελαν να εμπλουτίσουν τις αναγνωστικές και συγγραφικές τους εμπειρίες έως εκείνο το όριο της δημιουργικής τους τόλμης.

Ημέρα συναντήσεων: Σάββατο (18.00-21.00).

[Εξ αποστάσεως δυνατότητα συμμετοχής στις Συναντήσεις του Εργαστηρίου παρέχεται μέσα από την εφαρμογή Hangout του Google+ / είτε μέσω skype]

Το Εργαστήριο δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής "ΤΟ ΚΟΧΥΛΙ" έχει την στήριξη του περιοδικού τέχνης και λόγου "ΝΗΣΙΔΕΣ".

Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Πάνος Δρακόπουλος

panosdrak@yahoo.gr

Στα εφτά  πρώτα χρόνια λειτουργίας του (2012-2019) έχει, μεταξύ άλλων, υλοποιήσει:

Ø  Την ομότιτλη ειδική έκδοση «10+3 κειμένων» των μελών του (περιοδικό Νησίδες, τεύχος 11, Άνοιξη 2014).

Ø  Εφτά σειρές ραδιοφωνικών εκπομπών με τίτλο «Του Κοχυλιού τα Παραμύθια» (σε συνεργασία με τον «Πύργο της Βαβέλ», Δεκέμβριος-Ιανουάριος 2012-13 / 2013-14 / 2014-15, 2015–16, 2016-17, 2017-2018 στο Ρ/Σ Λυχνάρι 91,4). Δύο επιπλέον σειρές ραδιοφωνικών παρουσιάσεων ολοκληρώθηκαν για την περίοδο του Πάσχα (Απρίλιος 2016 & Απρίλιος 2017), πάνω στη θεματική: «Άνθρωπος, άνοιξη, αλληλεγγύη, θάνατος». Την τετραετία 2015-2019 δε, αναμεταδόσεις αυτών των ραδιοφωνικών παραγωγών πραγματοποίησε το διαδικτυακό ραδιόφωνο «Σταθμός», που εδρεύει στην Πρέβεζα.

Ø  Την σύνθεση και την επιμέλεια 4 e-book: Ι. Ανθολογία Εικονοποιημάτων ΙΙ. Ανθολογία Κειμένων Σκυταλοδρομίας και ΙΙΙ. Ανθολογία Κειμένων Αυτόματης Γραφής και IV. Λεξιτονικόν.

Ø  Εφτά Περιόδους Συναντήσεων (κυρίως κατά τους Εαρινούς Κύκλους) με ανθρώπους της γραφής και της δημιουργικής ανάγνωσης: ποιητές, μεταφραστές, πεζογράφους, μελετητές, εκπαιδευτικούς.

Ø  Συμπράξεις με άλλες καλλιτεχνικές συλλογικότητες, όπως η φωτογραφική ομάδα Photo-Orion, η συνεργασία με την οποία οδήγησε στην Έκθεση φωτογραφικών και λογοτεχνικών έργων «Δες ένα ποίημα» (Δεκέμβριος 2014 – Ιανουάριος 2015, στο Rock ‘n’ Roll).

Ø  Συνέργειες με καλλιτεχνικές ομάδες εκτός Ρόδου, όπως η Ε.Φ.Ε. Πρέβεζας – με εκθέσεις (α) στο Μεσολόγγι (Μάιος 2015), (β) στην Πρέβεζα – έργων λογοτεχνίας και φωτογραφίας, υπό τον τίτλο: «Μικρή Ευτοπία: φωτογραφίζοντας τον λόγο» (Λιμάνι Πρέβεζας, Αύγουστος 2015). Το καλοκαίρι του 2016 (1-13 Αυγούστου) πραγματοποιήθηκε η δεύτερη κοινή μας έκθεση με τίτλο: «Προσμονή».

Ø  Συμμετοχές σε αναλόγια αναγνώσεων. Το πλέον πρόσφατο είναι εκείνο της Παγκόσμιας Ημέρας Βιβλίου που διοργάνωσε το Δ.Κ.Σ.Μ. Ρόδου στις 23/4/2017. Τα δε μέλη του Κοχυλιού εμπλέκονται σε διαδοχικές εκδηλώσεις που διοργανώνει το περιοδικό «ΝΗΣΙΔΕΣ», από κοινού με άλλους πολιτιστικούς φορείς.

Ø  Την Έκθεση λογοτεχνικών και εικαστικών έργων, «ΖΩ-γραφές», σε συνεργασία με την εικαστικό Στέλλα Ματάλα, (Γαλλικό Κατάλυμα της Π. Πόλης της Ρόδου στις 20-29 Σεπτεμβρίου 2017).

Ø  Το «Φλωμπεριανό Αναλόγιο» στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Ημέρες Φλωμπέρ» (Συνδιοργάνωση: περιοδικό ΝΗΣΙΔΕΣ, ΔΚΣΜΡ-ΔΟΠΑΡ, Ίδρυμα Σταματίου), με την συμμετοχή του Δ. Κόκκινου και του Ν. Αυγενικού (Γαλλικό Κατάλυμα της Π. Πόλης της Ρόδου, 6/10/2018). Ακολούθησε η ομώνυμη συλλεκτική έκδοση.

 

Ø  Την Έκθεση λογοτεχνικών και φωτογραφικών έργων, με τίτλο «Θαλασσογραφίες», σε συνεργασία με τον φωτογράφο και τυπογράφο Νίκο Χατζηκαλημέρη (Γαλλικό Κατάλυμα της Π. Πόλης της Ρόδου στις 23/11 – 2/12/2018).

 

Ø  Υπό έκδοση είναι οι τόμοι «ΖΩ-γραφές» και «Θαλασσογραφίες» - με το υλικό των παραπάνω Εκθέσεων, καθώς επίσης και το συλλεκτικό μπιλιέτο «Οι μνήμες του νερού» με κείμενα από την ανοιχτή Συνάντηση που έγινε στο πλαίσιο των «Θαλασσογραφιών», εντός του Γαλλικού Καταλύματος (Π. Πόλη Ρόδου).